Bohemian Rhapsody của Queen: bản opera giả từ băng từ

Bohemian Rhapsody là ca khúc áp chót trong A Night at the Opera, album phòng thu thứ tư của Queen, phát hành năm 1975 với vai trò đĩa đơn mở đường cho album. Đã gần 50 năm trôi qua, bản nhạc dài 5 phút 54 giây này vẫn được nhắc đến như một dấu mốc lớn của nhạc rock. Câu chuyện phía sau nó, từ những ý tưởng đầu tiên của Freddie Mercury đến hàng trăm lớp băng từ chồng lên nhau, thú vị chẳng kém giai điệu.

Ban nhạc Queen, tác giả ca khúc Bohemian Rhapsody

Bohemian Rhapsody: bản suite năm phần của Queen

Ca khúc không đi theo lối mòn quen thuộc của một bài hát pop hay rock. Nó là một suite gồm năm phần: đoạn mở đầu, ballad, opera, hard rock và đoạn coda trầm lắng. Freddie Mercury là người viết bài này, và anh gọi nó là một “mock opera”, nghĩa là vở opera giả, hình thành từ việc ghép ba ca khúc anh đã soạn trước đó.

Theo Wikipedia, đây là một trong số ít bản progressive rock của thập niên 1970 chạm được tới công chúng đại chúng. Ngày nay, người ta coi nó là ca khúc đại diện cho Queen. Theo Rolling Stone, bài được phát trên radio Anh lần đầu vào tháng 10 năm 1975, rồi lên đĩa đơn 7 inch vào cuối tháng ấy.

Rolling Stone cũng kể về thuở đầu của hai người bạn. Cuối thập niên 1960, Roger Taylor và Freddie Bulsara, tên thật của Mercury, thường nằm trên sàn nhà nghe Electric Ladyland của Jimi Hendrix và bàn chuyện tương lai. Khi ấy Taylor chơi trống trong Smile cùng Brian May, còn Bulsara hát trong nhóm Ibex tồn tại không lâu. Cả hai đều muốn trở thành người giỏi nhất.

Freddie Mercury và ý tưởng có từ cuối thập niên 1960

Chris Smith, bạn của Mercury và từng chơi keyboard trong Smile, kể rằng Mercury bắt đầu phát triển Bohemian Rhapsody từ cuối thập niên 1960. Thời đó anh hay ngồi vào piano chơi những đoạn nhạc đang viết dở. Một trong số đó là bản có tên giản dị “The Cowboy Song”, chứa những lời hát về sau xuất hiện trong bản hoàn chỉnh năm 1975, cụ thể là câu “Mama … just killed a man”.

Nhà sản xuất Roy Thomas Baker, người làm việc với Queen từ năm 1972, nhớ có lần Mercury chơi phần ballad mở đầu cho ông nghe ngay tại căn hộ của anh. Chơi xong đoạn đầu, Mercury dừng lại, nói rằng đến đây là chỗ phần opera xuất hiện, rồi hai người đi ăn tối. Brian May thì cho biết cả nhóm thấy bản phác thảo của Mercury “hấp dẫn, độc đáo và đáng để bỏ công”. Ông nói thêm rằng phần lớn nhạc của Queen được viết ngay trong phòng thu, riêng bài này đã nằm sẵn trong đầu Freddie từ trước.

Có một chi tiết nhỏ khác. Vào tháng 5 năm 2023, một bản thảo viết tay được tìm thấy trong buổi đấu giá đồ đạc của Mercury, do người bạn Mary Austin đưa ra. Theo đó, anh từng nghĩ đến tên “Mongolian Rhapsody” cho ca khúc, viết cùng lời hát năm 1974 trên một tờ giấy của hãng hàng không British Midland Airways.

Thu âm qua năm phòng thu năm 1975

Giữa năm 1975, Queen dành khoảng một tháng tập luyện tại Ridge Farm Studio ở Surrey. Roger Taylor nhớ Bohemian Rhapsody là một trong những bài nhóm làm việc ở đó. Buổi thu âm bắt đầu vào ngày 24 tháng 8 năm 1975 tại Rockfield Studio 1, gần Monmouth, xứ Wales, sau ba tuần tập ở Penrhos Court. Bốn phòng thu khác cũng được dùng trong quá trình làm bài: Roundhouse, Sarm Studios, Scorpio Sound và Wessex Sound Studios. Theo một số thành viên, Mercury đã chuẩn bị bài trong đầu từ trước và chỉ đạo cả nhóm suốt buổi thu.

Vì cấu trúc quá phức tạp, bài được thu thành ba khối riêng: phần đầu, phần giữa và phần cuối. Baker kể năm 1999 rằng đoạn giữa ban đầu chỉ dài vài giây, nhưng Freddie cứ mang thêm những tiếng “Galileo” vào, nên phần opera phình ra mãi. Theo ông, bài khởi đầu như một bản ballad nhưng đoạn kết lại nặng và mạnh. Ông nhớ cả nhóm cười suốt trong lúc làm.

May, Mercury và Taylor được cho là hát phần bè liên tục từ 10 đến 12 tiếng mỗi ngày. Toàn bộ bài mất ba tuần để thu, và có đoạn chứa tới 180 lớp thu chồng. May nhiều lần nhắc rằng các lớp giọng của Mercury chính xác đến mức tạo ra hiệu ứng lệch pha tự nhiên. Về cây đàn, Mercury dùng một chiếc đại dương cầm C. Bechstein, cũng là chiếc anh chơi trong video quảng bá và chuyến lưu diễn ở Anh.

Tám thế hệ băng từ và những lần cắt nối

Phòng thu thời đó chỉ có băng analog 24 track. Vì vậy, ba giọng hát phải thu chồng lên nhau nhiều lần rồi được “bounce” xuống thành các bản trộn phụ nối tiếp nhau. Cuối cùng, nhóm phải dùng đến băng thế hệ thứ tám, với gần 200 track cho các lớp thu chồng. Những đoạn băng chứa bản trộn mong muốn còn phải được cắt và dán lại đúng thứ tự. May nhớ có lần ông giơ cuộn băng lên trước ánh sáng và nhìn xuyên qua được, vì nó đã bị chạy qua quá nhiều lần.

Baker cho biết phần solo guitar của May chỉ được thu trên một track duy nhất. May muốn viết một giai điệu nhỏ đối ứng với giai điệu chính, chứ không chỉ chơi lại giai điệu ấy. Ông cho rằng những phần hay nhất của mình đều đến từ cách làm này, tức nghĩ ra giai điệu trước rồi mới chơi. Cũng theo Baker, đoạn kết nặng hơn vì đó là một trong những bản trộn đầu tiên dùng automation. Nếu nghe kỹ, bạn sẽ thấy ballad mở đầu rất sạch, còn khi phần opera lớn dần, giọng hát cũng bị méo dần, và điều đó vẫn nghe được trên đĩa CD.

Ở những giây cuối còn có tiếng cồng. Theo Taylor, đó là chiếc cồng 60 inch mà ông vẫn giữ trong khu vườn nhà. Ông cười kể rằng Led Zeppelin có một chiếc cồng, nên Queen chọn cái lớn hơn nhiều, một kiểu hơn thua hơi trẻ con. Thời điểm ấy cũng đang đổi khác: hai tuần trước khi A Night at the Opera ra mắt, Sex Pistols có buổi diễn đầu tiên ở London.

Từ đĩa đơn năm 1975 đến kỷ lục streaming

Bohemian Rhapsody đứng đầu bảng xếp hạng đĩa đơn Anh trong chín tuần, rồi thêm năm tuần nữa sau khi Mercury qua đời năm 1991. Đây là đĩa đơn bán chạy thứ ba mọi thời đại ở Anh. Bài cũng lên số một ở Canada (hai tuần), Úc, New Zealand, Ireland và Hà Lan, với hơn sáu triệu bản bán ra toàn cầu. Tại Mỹ, bài đạt vị trí thứ chín năm 1976, rồi lên hạng hai sau khi xuất hiện trong phim Wayne’s World năm 1992.

Những cột mốc sau đó nối tiếp nhau: Grammy Hall of Fame năm 2004, vị trí thứ 17 trong danh sách 500 bài hát vĩ đại nhất của Rolling Stone năm 2021, và chứng nhận kim cương tại Mỹ cùng năm đó cho mức 10 triệu đơn vị doanh số và lượt nghe cộng gộp. Năm 2022, bài được đưa vào National Recording Registry của Thư viện Quốc hội Mỹ. Sau bộ phim tiểu sử năm 2018, nó trở thành bài hát của thế kỷ 20 được stream nhiều nhất, và theo Rolling Stone đã vượt 2,8 tỷ lượt phát chỉ riêng trên Spotify. Video quảng bá của bài cũng được ghi nhận là đã góp phần thúc đẩy loại hình video ca nhạc, còn phần trình diễn giọng hát của Mercury từng đứng đầu một cuộc bình chọn của độc giả Rolling Stone về giọng hát hay nhất lịch sử rock.

Mercury mất năm 1991, hưởng dương 45 tuổi vì biến chứng liên quan đến AIDS. Khi Rolling Stone hỏi chuyện, Brian May nói bản nhạc dường như không bao giờ cũ.

Nhiều người Việt lớn lên cùng cuộn cassette, đĩa CD, tiếng radio và những buổi karaoke, nên khá nhiều người từng thử hát theo đoạn opera của bài này. Lần tới, bạn thử nghe lại bằng một đôi tai nghe tốt hoặc một cặp loa quen thuộc, và để ý cách các lớp giọng chồng lên nhau, rồi hạ dần xuống ở đoạn coda. Biết rằng mỗi lớp ấy từng đi qua cả tám thế hệ băng từ, bạn có thể sẽ nghe bài hát này khác đi một chút.

Nguồn tham khảo: Wikipedia, Rolling Stone

Ảnh: Koh Hasebe; Distributed by Elektra Records / Public domain / Wikimedia Commons

Nghe lại bản gốc

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *