Nếu bạn thường xuyên đọc các bài review tai nghe, DAC/AMP hay máy nghe nhạc, chắc hẳn đã không ít lần bắt gặp những nhận xét như: “Chiếc tai nghe này rất musical”, “DAC này thiên về musical hơn kỹ thuật” hoặc “Âm thanh giàu nhạc tính”. Đây là một trong những thuật ngữ audio xuất hiện nhiều nhất trong giới chơi tai nghe, nhưng cũng là khái niệm khiến người mới dễ nhầm lẫn nhất.
Nhiều người cho rằng musical đơn giản chỉ là âm thanh hay hoặc dễ nghe. Tuy nhiên, trong thế giới audio, musical không phải là một thông số kỹ thuật có thể đo bằng thiết bị. Đây là cảm nhận tổng hợp về cách một chiếc tai nghe, DAC hay máy nghe nhạc truyền tải cảm xúc của bản nhạc đến người nghe. Một thiết bị được đánh giá là musical thường khiến người nghe quên đi việc phân tích bass, mid, treble hay độ phân giải, thay vào đó chỉ muốn ngồi lại và nghe thêm hết bài này đến bài khác.
Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ musical là gì, vì sao thuật ngữ này được sử dụng rất nhiều trong các bài đánh giá thiết bị audio và đâu là những yếu tố tạo nên một chất âm giàu nhạc tính.
Musical là gì trong Audio?
Trong audio, musical hay còn được gọi là “nhạc tính”, dùng để mô tả khả năng của một thiết bị giúp bài hát trở nên hấp dẫn, giàu cảm xúc và cuốn hút hơn trong quá trình nghe. Khi sử dụng một chiếc tai nghe musical, người nghe thường tập trung vào giai điệu, ca từ và cảm xúc của bản thu thay vì liên tục đánh giá chất lượng kỹ thuật của thiết bị.
Điểm thú vị là musical không đồng nghĩa với việc âm thanh phải mềm, tối hay nhiều bass. Một thiết bị vẫn có thể rất chi tiết, rất sáng hoặc có độ phân giải cao nhưng vẫn giữ được tính musical nếu mọi yếu tố trong bản nhạc được kết nối một cách tự nhiên. Chính sự liền mạch này giúp trải nghiệm nghe trở nên thoải mái và dễ chịu trong thời gian dài.
Có thể nói, musical không phải là một kiểu tuning cố định mà là kết quả của rất nhiều yếu tố phối hợp với nhau để tạo nên cảm giác “nghe nhạc” thay vì “nghe thiết bị”.
Vì sao musical không phải là thông số kỹ thuật?
Khác với trở kháng, độ nhạy, đáp tuyến tần số hay méo hài tổng (THD), musical hoàn toàn không thể đo bằng máy móc. Hai chiếc tai nghe có thông số gần giống nhau vẫn có thể đem lại cảm giác musical rất khác nhau.
Lý do nằm ở việc não bộ con người tiếp nhận âm nhạc như một tổng thể. Khi nghe một bài hát, chúng ta không chỉ tiếp nhận từng dải tần riêng lẻ mà còn cảm nhận tiết tấu, năng lượng, màu âm, cảm xúc của giọng hát và sự chuyển động của toàn bộ bản phối.
Một thiết bị có thể sở hữu độ chi tiết cực cao nhưng lại khiến người nghe liên tục chú ý đến tiếng cymbal, tiếng lấy hơi hay tiếng gảy dây guitar. Trong khi đó, một thiết bị khác tuy không nổi bật về mặt kỹ thuật nhưng lại khiến tất cả chi tiết hòa quyện thành một dòng chảy thống nhất. Chính cảm giác tự nhiên đó là điều mà cộng đồng audio thường gọi là musical.
Cảm giác musical xuất hiện khi nào?
Một tình huống rất quen thuộc có thể giúp bạn dễ hình dung hơn.
Bạn vừa mua một chiếc tai nghe mới và mở album yêu thích để trải nghiệm. Ban đầu chỉ dự định nghe thử một hoặc hai bài. Tuy nhiên, khi bài đầu tiên kết thúc, bạn để bài thứ hai tiếp tục phát. Sau đó là bài thứ ba, rồi cả album trôi qua lúc nào không hay.
Trong suốt khoảng thời gian đó, bạn gần như không còn nghĩ đến việc bass xuống sâu bao nhiêu, âm trường rộng thế nào hay treble có đủ sáng hay không. Điều duy nhất còn lại là cảm giác muốn tiếp tục thưởng thức âm nhạc.
Đó chính là khoảnh khắc musical phát huy giá trị. Thiết bị gần như biến mất khỏi tâm trí, nhường chỗ cho giai điệu và cảm xúc của bản thu.
Những yếu tố tạo nên chất âm musical
Không có một công thức duy nhất để tạo nên musical. Thay vào đó, đây là sự kết hợp của nhiều đặc điểm âm thanh khác nhau.
Đầu tiên là timbre tự nhiên. Giọng hát cần giữ được chất người, guitar phải còn tiếng dây và tiếng gỗ, piano phải có lực gõ rồi mới đến phần ngân. Khi màu âm chân thực, người nghe sẽ dễ đồng cảm với bài hát hơn.
Yếu tố tiếp theo là nhịp điệu. Bass không chỉ cần xuống sâu mà còn phải có groove, có độ nảy và giữ được nhịp cho toàn bộ bài hát. Một dải bass tốt sẽ khiến người nghe vô thức gõ chân theo tiết tấu thay vì chỉ nhận xét rằng bass rất nhiều hay rất mạnh.
Dynamics cũng đóng vai trò quan trọng. Một bản nhạc luôn có đoạn nhẹ nhàng, có cao trào và có khoảng lặng. Thiết bị musical sẽ thể hiện được sự chuyển đổi này một cách mượt mà, giúp bài hát giàu cảm xúc hơn.
Attack và decay cũng ảnh hưởng đáng kể. Attack đủ nhanh giúp tiếng đàn có lực bật, còn decay hợp lý giữ lại phần ngân tự nhiên của từng nốt nhạc. Khi hai yếu tố này cân bằng, toàn bộ bản thu sẽ có cảm giác sống động nhưng không gượng ép.
Musical có phải là âm thanh ấm hay không?
Đây là hiểu lầm rất phổ biến của người mới chơi audio.
Thực tế, nhiều người mặc định musical đồng nghĩa với warm, tức là âm thanh ấm, vocal dày và treble dịu. Tuy nhiên, đây chỉ là một trong rất nhiều cách tạo nên musical.
Một chiếc tai nghe sáng vẫn có thể cực kỳ musical nếu giữ được sự liền mạch của bản nhạc. Tiếng guitar có độ bật, vocal giàu năng lượng, cymbal sáng nhưng không gắt và toàn bộ bài hát vẫn giữ được nhịp điệu tự nhiên.
Tương tự, một thiết bị có độ phân giải rất cao cũng hoàn toàn có thể musical. Điều quan trọng không nằm ở số lượng chi tiết mà ở cách các chi tiết xuất hiện. Nếu người nghe luôn bị kéo vào việc soi từng âm thanh nhỏ, trải nghiệm có thể trở nên kỹ thuật hơn là thưởng thức. Ngược lại, khi chi tiết hòa vào tổng thể, musical vẫn được giữ nguyên.
Ví dụ về musical qua những bản nhạc nổi tiếng
Nếu muốn cảm nhận musical rõ ràng hơn, hãy thử nghe Ain’t No Sunshine của Bill Withers.
Một thiết bị musical sẽ tái hiện giọng hát với độ dày vừa phải, tiếng guitar giữ được sự mộc mạc và phần bass tạo lực kéo nhẹ nhàng phía sau. Người nghe thường tập trung vào cảm xúc cô đơn trong bài hát thay vì cố gắng phân tích từng chi tiết của bản thu.
Một ví dụ khác là The Chain của Fleetwood Mac. Ca khúc bắt đầu khá nhẹ nhàng với vocal và guitar, sau đó dần dần xuất hiện bass line nổi tiếng rồi toàn bộ ban nhạc cùng đẩy năng lượng lên cao.
Một hệ thống giàu musical sẽ giúp người nghe cảm nhận rõ sự phát triển của bài hát. Cao trào đến tự nhiên, nhịp điệu liên tục được duy trì và cảm xúc được dẫn dắt xuyên suốt từ đầu đến cuối.
Những thiết bị audio nổi tiếng với chất âm musical
Trong cộng đồng Head-Fi, Sennheiser HD650 gần như là cái tên đầu tiên được nhắc tới khi nói về musical.
Chiếc tai nghe này không phải model có độ phân giải cao nhất hay âm trường rộng nhất. Tuy nhiên, vocal dày, timbre tự nhiên, treble mượt và khả năng trình diễn liền mạch giúp HD650 trở thành lựa chọn yêu thích của người nghe jazz, ballad và acoustic trong suốt nhiều năm.
Một ví dụ khác là Sony MDR-1A. Chất âm của mẫu tai nghe này thiên về sự thư giãn với bass đầy đặn, vocal mềm mại và màu âm khá ấm. Những bản pop hoặc các bản thu hơi mỏng thường trở nên dễ nghe và giàu cảm xúc hơn trên MDR-1A.
Hai chiếc tai nghe này đều được đánh giá là musical nhưng theo hai hướng hoàn toàn khác nhau. Điều đó cho thấy musical không phải là một kiểu tuning cố định.
Musical phụ thuộc rất nhiều vào gu nghe nhạc
Một người yêu vocal có thể đánh giá chiếc tai nghe nhiều mid là musical vì giọng hát tạo được cảm xúc mạnh. Trong khi đó, người thường nghe EDM lại yêu thích bass nhanh, lực tốt và dynamics mạnh để tạo năng lượng cho bài nhạc.
Những người nghe classical thường chú trọng không gian, độ sâu sân khấu và khả năng chuyển tiếp giữa các đoạn nhạc. Đối với họ, musical lại đến từ sự tự nhiên trong cách dàn nhạc phát triển hơn là lượng bass hay vocal.
Chính vì phụ thuộc nhiều vào cảm nhận cá nhân nên musical thường được sử dụng khá rộng trong các bài review. Tuy nhiên, nếu reviewer chỉ viết “chiếc tai nghe này rất musical” mà không giải thích musical ở điểm nào thì người đọc sẽ rất khó hình dung trải nghiệm thực tế.
Kết luận: Musical là cảm giác khiến bạn muốn nghe thêm một bài nữa
Cuối cùng, musical không phải là một chỉ số kỹ thuật cũng không phải là một kiểu chất âm duy nhất. Đây là cảm giác mà thiết bị mang lại khi mọi yếu tố từ bass, mid, treble, timbre, dynamics, attack và decay kết nối hài hòa để phục vụ bản nhạc thay vì phô diễn chính mình.
Một chiếc tai nghe musical không nhất thiết phải nhiều bass, không bắt buộc phải âm ấm hay thiếu chi tiết. Điều quan trọng là thiết bị khiến người nghe quên đi việc đánh giá phần cứng và tập trung hoàn toàn vào âm nhạc.
Đó cũng là lý do musical luôn là một trong những lời khen giá trị nhất trong các bài review tai nghe, DAC và máy nghe nhạc. Kỹ thuật cho biết thiết bị làm được điều gì, còn musical lại trả lời một câu hỏi quan trọng hơn: liệu thiết bị đó có khiến bạn muốn nghe thêm một bài hát nữa hay không.