Pearl Jam Yield: album cuốn hút nhất theo Pitchfork

Nhắc đến Pearl Jam, phần lớn người nghe nghĩ ngay đến Ten và những bản hit phát đi phát lại trên radio, MTV đầu thập niên 90. Thế nhưng trong chuyên mục điểm lại các album đáng nhớ của quá khứ, Pitchfork lại chọn một cái tên ít được nhắc đến hơn: Pearl Jam Yield, đĩa thứ năm của ban nhạc, phát hành tháng 2 năm 1998 qua hãng Epic. Tác giả Grayson Haver Currin cho rằng gần ba thập kỷ sau, đây mới là album cuốn hút nhất mà họ từng làm ra.

Pearl Jam trước Yield: hình ảnh khó gỡ

Theo Currin, radio và MTV vừa đưa Pearl Jam lên đỉnh, vừa vẽ sẵn cho họ một khuôn mặt. Từ 1991 đến 1993, đà đi lên của nhóm nhanh và trọn vẹn đến mức dù sau Ten họ không phát hành thêm gì, họ vẫn là những người khổng lồ của dòng rock radio. “Alive”, “Even Flow”, “Jeremy”, thậm chí “Yellow Ledbetter” vốn chỉ nằm ở mặt B, đều là những đĩa đơn quá lớn. Họ từng yêu cầu hãng đĩa đừng phát hành “Black” thành đĩa đơn để hạ nhiệt cơn sốt quanh mình. Bài hát vẫn chỉ là một ca khúc trong album, nhưng suýt nữa đã đứng đầu bảng xếp hạng.

Từ đó hình thành một hình dung khó phai: một ban nhạc grunge nghiêm trọng, hay bộc lộ cảm xúc quá tay, với giọng ca mà Currin ví von như tên cướp biển đang ngậm đầy bột bơ đậu phộng, bên cạnh những tiếng guitar dày đặc không chừa chút khoảng thở. Người ta nhớ họ qua video “Jeremy”, qua chính sách bán vé khiến họ không ghé thành phố của bạn, dù thực ra họ chỉ muốn giúp khán giả đỡ tốn tiền, và qua một giọng ca chính không thích bị chú ý, trong khi cả thế giới bỗng nhiên nhìn vào anh. Theo tác giả, đó đúng là hình ảnh mà đa số mọi người vẫn hình dung khi nghe tên Pearl Jam.

Pearl Jam Yield: khi sức mạnh có giới hạn

Yield, theo Currin, là tác phẩm của những người đã khiêm tốn hơn sau mất mát, biến cố và doanh số bất ngờ đi xuống. Ông không xếp nó là đĩa quan trọng nhất, vì vị trí đó thuộc về Ten, cũng không phải đĩa phức tạp nhất, vì danh hiệu ấy dành cho Vitalogy. Nhưng nếu xét sức hút, ông đặt Yield lên trên cả. Đó là âm thanh của năm người đàn ông còn nhiều bất bình nhưng vẫn lý tưởng, đang bước vào hoặc sắp chạm tuổi giữa 30, và bắt đầu nhìn thẳng vào giới hạn quyền lực của mình.

Pearl Jam từng muốn thay đổi thế giới, và hành trình ấy suýt làm nhóm tan rã. Ở Yield, họ đối diện chuyện đó bằng cách thử rời khỏi sứ mệnh, dù không phải lần nào cũng làm được, để trở lại làm một ban nhạc đơn giản là thấy vui khi chơi nhạc cùng nhau. Cảm xúc trong đĩa lúc gay gắt, lúc ăn năn và dịu dàng, lúc buồn bã và tan vỡ. Những tâm trạng đó đã xuất hiện trong bốn đĩa đầu, nhưng theo Currin, chưa lần nào chúng được phơi bày chân thành, sâu và ấm như ở đây. Ông tóm gọn Yield là chuyện bỏ lại những cuộc chiến của đời mình để còn sống tiếp, rồi ngay sau đó tự hỏi liệu mình có vừa phạm sai lầm.

Eddie Vedder: từ Illinois đến San Diego

Để hiểu vùng cảm xúc ấy, bài viết lùi về quá khứ của Eddie Vedder. Anh lớn lên ở Illinois với mẹ và một người cha dượng bạo hành, người mà anh tin suốt thời gian dài là cha ruột. Khi ấy anh tên Eddie Mueller. Gần đến tuổi thiếu niên, cả nhà chuyển xuống miền Nam California. Cậu bé trung lưu này mê diễn xuất, từng xuất hiện trong một quảng cáo truyền hình khi còn chập chững, rồi đóng những vở như Bye Bye Birdie ở trường trung học. Chuyện đổ vỡ và những ngày khó khăn trong nhà buộc anh quay lại Illinois trước khi kịp tốt nghiệp.

Vedder có ý thức công bằng khá mạnh. Để đáp lại người đàn ông mà sau này anh gọi bằng một cụm từ rất nặng lời, anh lấy họ thời con gái của mẹ làm họ mình và trở thành Eddie Vedder. Trở lại San Diego năm 20 tuổi, anh làm ca khuya ở trạm xăng và khách sạn, viết nhạc mỗi khi rảnh rỗi. Anh mê The Who từ năm chín tuổi, và gắn bó với sự phóng túng của rock’n’roll hơn là với những ban punk như Black Flag hay Minutemen ở ngay phía bắc bờ biển. Vì thế khi trả lời một mẩu tìm ca sĩ trên San Diego Reader năm 1986, cuộn băng demo của anh có cả bản cover “Atlantic City” của Springsteen.

Từ Bad Radio đến cuộn băng Momma-Son

Trong Bad Radio, nhóm thích funk kiểu Red Hot Chili Peppers và hard rock giữa thập niên 80, Vedder nhanh chóng thành ngôi sao. Chàng trai từng mê sân khấu nay đứng đầu một ban rock, và cũng ngay lập tức trở thành người hoạt động xã hội. Anh thúc giục nhóm chơi các buổi gây quỹ cho Amnesty International hay cứu rừng nhiệt đới, hát lại Tracy Chapman trong một cuộc tranh luận của hội đồng thành phố về nhà ở giá rẻ, và thường viết về phân biệt chủng tộc, tình trạng vô gia cư. Cùng Beth Liebling, bạn gái sau này là vợ đầu, anh còn giúp một người vô gia cư trở về miền Trung Tây. Một người bạn cũ kể với Rolling Stone rằng Vedder muốn nhóm chơi nhiều show từ thiện, còn các thành viên khác muốn đi hướng khác, và anh rất bực chuyện đó.

Tháng 9 năm 1990, chưa đầy một năm sau khi Vedder rời Bad Radio, Jack Irons, cựu thành viên Red Hot Chili Peppers, nói với bạn bè ở Seattle rằng anh biết một chàng trai ở California có thể hát cho ban nhạc mới của họ. Irons chuyển cuộn băng đi, và Vedder đáp lại bằng một chuỗi ba bài kể về người con trai bị người mẹ góa lạm dụng, rồi trở thành kẻ giết người hàng loạt chờ thi hành án tử. Cuộn băng mang tên Momma-Son ấy được xem là nền móng huyền thoại của Pearl Jam, một ban nhạc ra đời với ý thức xã hội của Vedder ở trung tâm, và sự cảm thông dành cho người bên lề, kể cả khi sự thật khó nuốt.

Pearl Jam dùng âm nhạc để lên tiếng

Vedder không chờ lâu để biến Pearl Jam thành diễn đàn cho quan điểm của mình. Tháng 2 năm 1991, anh ra mắt “Jeremy”, một dạng lời xin lỗi đầy thương cảm cho việc cậu thiếu niên Jeremy Delle ở Texas bị bắt nạt. Cậu đã tự bắn mình trước lớp tiếng Anh tiết hai một tháng trước đó. Năm 1992, anh kêu gọi giới trẻ đi bầu trong quảng cáo Rock the Vote đầy những pha trượt ván. Đến Vs. năm 1993, anh châm biếm người sở hữu súng qua “Glorified G”, nhắm cả vào tay trống thứ ba của nhóm, Dave Abbruzzese, người vừa mua hai khẩu. Trong “W.M.A.”, anh chỉ trích đặc quyền của đàn ông da trắng Mỹ như chính mình. Cũng vào lúc ấy, nhóm bắt đầu chuyển vỏ đĩa CD từ hộp nhựa sang bao giấy Ecopak.

Năm 1994, một ngày sau khi thi thể Kurt Cobain được tìm thấy ở Seattle, Vedder đến Nhà Trắng và hỏi cố vấn tổng thống George Stephanopoulos liệu nhóm có thể mượn vài căn cứ quân sự bỏ hoang để biểu diễn hay không. Làm vậy, họ sẽ tránh được những địa điểm nơi Ticketmaster thu phí quá cao. Currin nhận xét chuyện này hôm nay có thể nghe vừa ngông cuồng vừa bình thường. Dù vậy, nó cho thấy khá rõ kiểu ban nhạc mà Pearl Jam từng muốn trở thành trước khi đi đến Yield.

Nếu có dịp, bạn thử nghe Yield liền một mạch trên tai nghe hoặc bộ loa quen thuộc, không bấm chuyển bài. Khi đã biết thêm câu chuyện phía sau, có lẽ những lớp cảm xúc giằng co mà Pitchfork nhắc đến sẽ dễ nghe ra hơn, nhất là ở những đoạn giọng hát và tiếng đàn chịu lắng xuống.

Nguồn tham khảo: Pitchfork

Ảnh: Lugnuts / CC BY-SA 3.0 / Wikimedia Commons