Seasons in the Sun: từ Jacques Brel đến Westlife

Seasons in the Sun là ca khúc có hành trình khá đặc biệt. Nó khởi đầu là một bản chanson tiếng Pháp của Jacques Brel, được viết lời tiếng Anh, qua tay nhiều nghệ sĩ rồi trở thành bản hit toàn cầu của Terry Jacks năm 1974. Đến năm 1999, Westlife đưa bài hát lên vị trí quán quân dịp Giáng sinh tại Anh. Bài viết này điểm lại những mốc chính của hành trình ấy, dựa trên thông tin từ Wikipedia và American Songwriter.

Le Moribond của Jacques Brel: lời chia tay của người sắp mất

Gốc của bài hát là Le Moribond (tạm dịch: Người hấp hối), sáng tác năm 1961 của nghệ sĩ người Bỉ Jacques Brel. Theo Wikipedia, ca khúc này lên hạng 20 trên bảng xếp hạng vùng Wallonia (miền nam nước Bỉ, nói tiếng Pháp) vào tháng 9 cùng năm. Bài hát có nhịp điệu của một bản hành khúc, kể về người đàn ông sắp qua đời và lần lượt nói lời từ biệt: người bạn thân tên Emile, một vị linh mục, một người quen tên Antoine, và cuối cùng là vợ mình.

Điểm làm bản gốc khác với những phiên bản sau này nằm ở nhân vật Antoine. Người vợ đã nhiều lần phản bội chồng với anh ta. Dù biết rõ điều đó, người đàn ông vẫn không mong điều xấu cho Antoine mà còn nhờ anh chăm sóc vợ mình. American Songwriter cho biết Brel được cho là đã viết bài này trong một nhà chứa, và nhấn mạnh rằng cuối bài người chồng tha thứ cho vợ.

Rod McKuen và Kingston Trio đưa bài hát sang tiếng Anh

Ca sĩ kiêm nhà thơ người Mỹ Rod McKuen viết lời tiếng Anh cho giai điệu này vào năm 1963 và đặt tên là Seasons in the Sun. Nhóm folk Kingston Trio là người đầu tiên thu âm phiên bản ấy. Wikipedia ghi bản thu nằm trong album Time to Think năm 1963 và được phát hành thành đĩa đơn vào năm sau, nhưng không vào được bảng xếp hạng. American Songwriter thì nêu mốc thu âm đầu tiên là năm 1964.

Dù không thành công về thương mại, bản của Kingston Trio vẫn giữ một vai trò quan trọng: về sau Terry Jacks nghe được nó và dùng làm nền cho phiên bản của mình. Trước đó, nhóm The Fortunes của Anh cũng phát hành bản của họ thành đĩa đơn. Theo Wikipedia, đĩa đơn ra mắt tháng 11/1968 và lên hạng 4 tại Hà Lan vào tháng 5/1969.

Terry Jacks viết lại Seasons in the Sun

Trước khi hát solo, Terry Jacks là thành viên nhóm psychedelic-pop The Poppy Family ở Vancouver, cùng người vợ lúc bấy giờ là Susan. Nhóm có một loạt bản hit lớn ở Canada vào cuối thập niên 1960 và đầu thập niên 1970. Trong số đó có Which Way You Goin’ Billy? năm 1969, bài đứng đầu bảng xếp hạng và cũng lên hạng 2 trên Billboard Hot 100.

Theo lời Jacks, The Beach Boys từng nhờ ông sản xuất cho nhóm trong thời gian thực hiện album Surf’s Up, và ông mang Seasons in the Sun đến buổi thu. Buổi thu không suôn sẻ nên bản thu không được hoàn thành. Các nguồn ghi mốc thời gian hơi khác nhau: Wikipedia nêu buổi thu ngày 31/7/1970, còn phần liệt kê các bản cover của chính trang này lại ghi năm 1971. Mike Love sau đó nhận xét bản thu ấy quá yếu nên nhóm phải bỏ đi, và đó là bài hát không hợp với họ. Bản của The Beach Boys chỉ được phát hành năm 2021 trong bộ sưu tập Feel Flows.

Jacks thu âm phiên bản riêng ở Vancouver vào năm 1973. Ông cảm thấy bản gốc và các bản dịch “quá rùng rợn” (macabre), nên sửa khoảng một phần sáu lời của McKuen và thêm một đoạn mới ở cuối bài. Cảm hứng đến từ người bạn thân tên Roger, mắc bệnh bạch cầu cấp và qua đời bốn tháng sau đó. Trong bản của Jacks không còn chuyện ngoại tình. Người đàn ông nói lời chia tay người bạn từ thuở nhỏ, người cha, và một người nhỏ tuổi tên Michelle (có thể là con gái hoặc người yêu trẻ). Anh nhìn lại những điều đúng sai của đời mình rồi ra đi thanh thản. Cuối mỗi khổ thơ, anh nhắn rằng mình vẫn hiện diện trong tinh thần mỗi khi họ ghé những nơi quen thuộc. Ghi công sáng tác của bài vẫn thuộc về Brel và McKuen.

Seasons in the Sun trên bảng xếp hạng năm 1974

Jacks phát hành đĩa đơn năm 1973 dưới hãng Goldfish Records của chính mình, với mặt B là Put the Bone In, một sáng tác kể về việc chôn cất chú chó đã mất. Tại Mỹ, bài do Bell Records phát hành vào tháng 12/1973 và vào Billboard Hot 100 một tháng sau đó. Ngày 2/3/1974, nó lên vị trí số một và giữ ba tuần liền. Billboard xếp nó là bài hát đứng thứ hai của năm 1974. Ở Canada, đĩa đơn đứng đầu bảng RPM từ ngày 26/1/1974 và ở lại bốn tuần.

Wikipedia cho biết bài đứng đầu bảng xếp hạng tại Mỹ, Canada và Anh, bán hơn 14 triệu bản trên toàn thế giới. American Songwriter ghi riêng tại Mỹ là hơn 3 triệu bản, và đây vẫn là bản hit duy nhất của Jacks ở thị trường này. Tại giải Juno năm 1974, ông nhận các giải Nam ca sĩ xuất sắc nhất, Đĩa đơn pop xuất sắc nhất và Đĩa đơn đương đại xuất sắc nhất. Năm 1975, bài hát nhận thêm giải Đĩa đơn bán chạy nhất. Đến giữa thập niên 1970, Jacks quyết định rời làng nhạc, theo Kitô giáo và trở thành nhà hoạt động môi trường, phản đối các nhà máy giấy ở Canada về ô nhiễm nguồn nước và nạn phá rừng.

Phản ứng với bản này không hoàn toàn thuận một chiều. Wikipedia ghi nhận một số nhà phê bình hiện đại xem đây là phiên bản quá ủy mị và đã “làm sạch” bản gốc. Bài từng được đưa vào danh sách những ca khúc pop tệ nhất, và đứng thứ năm trong một cuộc bình chọn tương tự của CNN năm 2006. Jacks còn phát hành bản tiếng Đức In den Gärten der Zeit (nghĩa là “Trong những khu vườn của thời gian”), lời của Gerd Müller-Schwanke.

Westlife và đĩa đơn Giáng sinh 1999

Tháng 12/1999, nhóm nhạc Ireland Westlife phát hành bản cover Seasons in the Sun dưới dạng đĩa đơn hai mặt A cùng I Have a Dream, ca khúc của ABBA. Ở Úc, đĩa đơn có thêm Flying Without Wings thành ba mặt A, nhưng chỉ phát hành rất hạn chế. Bản phát hành tại Anh và Ireland gồm bản phối đơn của hai bài chính, cùng On the Wings of Love.

Đĩa đơn này trở thành bản số một dịp Giáng sinh 1999 ở Anh, vượt qua đĩa đơn từ thiện The Millennium Prayer của Cliff Richard (đứng thứ hai). Đây là bản quán quân thứ tư của Westlife tại Anh. Theo American Songwriter, nó cũng đứng đầu bảng ở Ireland. Bài giữ vị trí sang tháng 1/2000, có tổng cộng 17 tuần trên bảng xếp hạng Anh và là đĩa đơn bán chạy thứ 26 của năm 1999 tại đây. Wikipedia còn ghi nhận bài có hơn 100.000 lượt bán từ streaming khi tính riêng thành một ca khúc độc lập, tính đến ngày 9/12/2021.

Ca khúc cũng được các nghệ sĩ khác làm lại theo những hướng khác. Nirvana thu một bản mang tính đùa cợt vào năm 1993, về sau xuất hiện trong bộ sưu tập With the Lights Out phát hành năm 2004.

Nghe lại Seasons in the Sun

Cassette, đĩa CD, radio hay karaoke là những cách quen thuộc để nhiều người gặp lại các bài hát cũ. Nếu bạn từng nghe Seasons in the Sun qua một trong những cách ấy, có lẽ bạn đã quen với phiên bản của Westlife hoặc Terry Jacks. Điều thú vị là cả bài hát đều xoay quanh việc nhớ về bạn bè, gia đình và những người mình thương.

Nếu có thời gian, bạn thử nghe lần lượt ba bản của Brel, Jacks và Westlife trong một buổi tối yên tĩnh, qua tai nghe hoặc một bộ loa quen thuộc. Bạn có thể để ý nhịp hành khúc ở bản tiếng Pháp, cách Jacks viết lại lời để người đàn ông ra đi thanh thản, và cách Westlife đưa bài hát đến với khán giả vào mùa Giáng sinh. Cùng một câu chuyện, mỗi bản lại có một cách kể riêng.

Nguồn tham khảo: American Songwriter, Wikipedia

Ảnh: Khánh Hmoong from Nha Trang, Vietnam / CC BY 2.0 / Wikimedia Commons