Serie Mỗi Ngày Một Khái Niệm Audio – Phần 27: Bass Extension là gì? Vì sao tai nghe nhiều bass chưa chắc đã xuống bass sâu?

Bass nhiều và bass xuống sâu là hai khái niệm hoàn toàn khác nhau

Khi mới bước vào thế giới audio, rất nhiều người có xu hướng đánh đồng giữa lượng bass và khả năng xuống sâu của bass. Chỉ cần một chiếc tai nghe tạo ra tiếng trống lớn, bass guitar dày hoặc mang lại cảm giác rung mạnh là ngay lập tức được nhận xét rằng “chiếc này xuống bass rất sâu”. Thực tế, đây là hai đặc tính khác nhau của dải trầm. Một chiếc tai nghe có thể có rất nhiều bass nhưng vẫn không tái tạo được những nốt thấp nhất trong bản nhạc. Ngược lại, có những mẫu tai nghe không hề quá nhiều bass nhưng vẫn thể hiện được sub-bass cực kỳ đầy đủ và tự nhiên.

Lượng bass thường tập trung ở vùng mid-bass, nơi tiếng kick drum, tom trống và bass guitar có nhiều năng lượng nhất. Đây cũng là dải tần mà tai người cảm nhận rất rõ nên dễ tạo cảm giác “đập mạnh”. Khi vùng này được tăng lên, bài hát nghe sôi động hơn, nhịp điệu rõ ràng hơn và người nghe dễ bị cuốn vào âm nhạc. Tuy nhiên điều đó không đồng nghĩa chiếc tai nghe có thể tái tạo tốt những tần số nằm sâu hơn ở vùng sub-bass.

Bass extension lại nói đến khả năng duy trì năng lượng khi âm thanh tiếp tục đi xuống vùng tần số rất thấp. Một chiếc tai nghe có bass extension tốt sẽ không chỉ tạo ra cú đánh ban đầu mà còn giữ được lớp rung phía dưới, mang đến cảm giác âm thanh còn tiếp tục mở rộng xuống sâu hơn. Đây chính là yếu tố tạo nên nền âm trầm có chiều sâu thay vì chỉ là những cú đánh mạnh.

Chính vì vậy, khi đánh giá chất lượng bass của một chiếc tai nghe, không nên chỉ nghe xem nó có nhiều bass hay không. Điều quan trọng hơn là dải trầm có xuống được đủ thấp, có giữ được kết cấu của từng nốt bass và có tái tạo được lớp năng lượng nằm dưới bản nhạc hay không. Đó mới là điều quyết định bass extension.

Hiểu Bass Extension qua hình ảnh chiếc cầu thang

Một cách đơn giản để hình dung bass extension là tưởng tượng dải trầm giống như một chiếc cầu thang dẫn xuống tầng hầm. Nếu một chiếc tai nghe chỉ tăng lượng bass ở những bậc đầu tiên, bạn sẽ cảm thấy bước chân rất rõ và rất mạnh ngay khi bắt đầu đi xuống. Tuy nhiên chiếc cầu thang đó lại kết thúc khá sớm nên bạn không thể đi sâu hơn.

Ngược lại, một chiếc tai nghe có bass extension tốt sẽ tiếp tục kéo chiếc cầu thang xuống nhiều tầng nữa. Những bậc cuối cùng không còn tạo cảm giác rõ ràng như cú bước chân đầu tiên mà chuyển thành cảm giác áp suất, rung động và sức nặng của không gian phía dưới. Đây cũng là lý do vì sao sub-bass thường được cảm nhận bằng cơ thể nhiều hơn bằng tai.

Trong âm nhạc, khi những nốt bass xuống dưới khoảng 40 Hz, tai người bắt đầu khó phân biệt cao độ như những dải tần phía trên. Thay vào đó, người nghe cảm nhận sự chuyển động của không khí, sự rung nhẹ trong tai hoặc áp lực lan tỏa quanh đầu. Một chiếc tai nghe có bass extension tốt sẽ giữ được cảm giác này mà không cần tăng quá nhiều mid-bass.

Đó cũng là lý do nhiều người lần đầu nghe một chiếc tai nghe có bass extension tốt thường nhận xét rằng “không thấy bass quá nhiều nhưng nghe rất uy lực”. Thực chất, chiếc tai nghe không làm dải bass nổi bật hơn mà chỉ tái tạo đầy đủ phần thấp nhất của bản thu, giúp âm nhạc có nền vững chắc và tự nhiên hơn.

Vì sao nhiều tai nghe nghe rất nhiều bass nhưng vẫn thiếu sub-bass?

Không ít nhà sản xuất lựa chọn tăng cường mid-bass để tạo cảm giác mạnh ngay từ lần nghe đầu tiên. Đây là vùng tần số mà tai người rất nhạy nên chỉ cần tăng vài decibel đã tạo được cảm giác bass nhiều hơn rõ rệt. Với những bài nhạc pop, dance hoặc EDM phổ thông, kiểu tuning này thường rất dễ gây ấn tượng.

Tuy nhiên khi bản nhạc xuất hiện những nốt cực thấp, năng lượng ở vùng sub-bass lại giảm nhanh. Người nghe vẫn cảm nhận được tiếng trống và tiếng bass guitar nhưng lớp rung sâu phía dưới gần như biến mất. Điều này khiến bài nhạc thiếu đi cảm giác rộng và áp lực vốn có trong bản thu gốc.

Nếu chỉ nghe những bản nhạc có nhiều kick drum hoặc bass điện, người dùng rất khó nhận ra sự khác biệt. Chỉ khi chuyển sang những bài có sub-bass thật sâu hoặc nhạc phim chứa nhiều hiệu ứng tần số thấp, hạn chế của chiếc tai nghe mới bộc lộ rõ ràng. Khi đó tiếng bass dường như chỉ dừng lại ở cú đánh chứ không còn kéo dài xuống phía dưới.

Đây là nguyên nhân khiến nhiều người nhầm tưởng rằng bass nhiều đồng nghĩa với bass sâu. Trên thực tế, bass extension mới là yếu tố quyết định khả năng tái tạo tầng âm thấp nhất, còn lượng bass chỉ quyết định cảm giác đầy đặn của vùng trầm phía trên.

So sánh HD600 và HD650 để hiểu rõ Bass Extension

Sennheiser HD600 từ lâu được xem là một trong những chiếc tai nghe tham chiếu nổi tiếng nhất thế giới. Dải bass của HD600 khá gọn, cân bằng và không cố tình tạo cảm giác mạnh. Nó đủ để giữ nhịp cho bass guitar và kick drum nhưng luôn đặt sự tự nhiên lên hàng đầu.

HD650 lại đi theo một hướng khác. Phần mid-bass và low-mid được làm dày hơn, tạo cảm giác ấm áp và mềm mại. Khi nghe vocal, jazz hoặc acoustic, HD650 thường mang lại cảm giác đầy đặn hơn HD600. Nhiều người vì vậy cho rằng HD650 có bass sâu hơn.

Thực tế, khi mở những bản nhạc có sub-bass rất thấp, cả HD600 lẫn HD650 đều bắt đầu suy giảm năng lượng ở vùng dưới cùng. Người nghe vẫn cảm nhận rõ tiếng trống nhưng lớp rung nằm dưới bản nhạc không còn mạnh như những tai nghe được thiết kế chuyên về bass extension. HD650 nhiều bass hơn nhưng phần lớn năng lượng tập trung ở mid-bass chứ không phải sub-bass.

Đây là ví dụ điển hình cho thấy lượng bass và bass extension là hai yếu tố độc lập. HD650 mang lại cảm giác ấm hơn, dày hơn và nhiều bass hơn HD600, nhưng cả hai đều không phải là những mẫu tai nghe nổi bật về khả năng kéo dài xuống vùng siêu trầm.

James Blake và cách nghe Bass Extension bằng đôi tai

Một trong những bài nhạc nổi tiếng nhất để kiểm tra bass extension là “Limit to Your Love” của James Blake. Phần mở đầu chỉ có vocal và piano khá nhẹ nhàng nên người nghe dễ tập trung vào không gian. Sau đó, từng lớp sub-bass rất thấp bắt đầu xuất hiện và lan rộng khắp nền nhạc.

Nếu chiếc tai nghe chỉ có nhiều mid-bass, người nghe sẽ vẫn nghe được từng nhịp bass nhưng thiếu đi cảm giác rung phía dưới. Những nốt thấp nhất trở nên nhỏ hơn hoặc gần như biến mất. Bài hát lúc này vẫn giữ được giai điệu nhưng mất đi phần lớn sự choáng ngợp mà nghệ sĩ muốn truyền tải.

Ngược lại, trên một chiếc tai nghe có bass extension tốt, mỗi đợt sub-bass giống như lan rộng trong không gian thay vì chỉ phát ra ngay sát tai. Người nghe có cảm giác nền âm đang dịch chuyển và không khí trong phòng cũng thay đổi theo từng nhịp bass. Đây là trải nghiệm mà rất ít chiếc tai nghe thiên về mid-bass có thể tái hiện.

Chính vì thế, những bài nhạc có sub-bass sâu luôn là công cụ kiểm tra đáng tin cậy hơn nhiều so với các bản nhạc chỉ có tiếng kick drum lớn. Chúng giúp phân biệt rõ chiếc tai nghe nào thực sự xuống được vùng thấp nhất của dải tần.

Sony MDR-Z7, ATH-WS1100, IE400 Pro và FiiO FT5 thể hiện Bass Extension như thế nào?

Sony MDR-Z7 là một trong những mẫu tai nghe nổi tiếng với chất bass lớn, mềm và giàu năng lượng. Driver đường kính lớn giúp dải trầm đi xuống khá sâu, tạo cảm giác nền âm rộng và có sức nặng. Khi nghe nhạc phim hoặc electronic, MDR-Z7 tái tạo lớp sub-bass rất rõ mà không cần tăng quá nhiều lực đánh.

Audio-Technica ATH-WS1100 lại tiếp cận theo phong cách sôi động hơn. Kick drum có lực, mid-bass dày và sub-bass vẫn được duy trì khá tốt. Điều này khiến người mới nghe rất dễ cảm nhận độ sâu của bass vì chiếc tai nghe vừa có lượng bass lớn vừa giữ được lớp rung nằm phía dưới bản nhạc. Nó phù hợp với pop, hip-hop và EDM hơn là những bản thu thiên về tính tham chiếu.

Ở phân khúc IEM, Sennheiser IE400 Pro chứng minh rằng kích thước nhỏ không đồng nghĩa với bass yếu. Khi đeo đúng eartip và đạt được độ kín hoàn hảo, IE400 Pro tái tạo sub-bass khá sâu, gọn và có kiểm soát. Tuy nhiên nếu eartip không kín, vùng sub-bass sẽ biến mất đầu tiên, khiến nhiều người đánh giá sai khả năng của chiếc tai nghe này.

Trong khi đó, FiiO FT5 với driver planar mang đến cách thể hiện hoàn toàn khác. Dải trầm kéo xuống rất đều, sạch và ít phụ thuộc vào việc tăng mid-bass. FT5 không tạo cảm giác “đập” mạnh như WS1100 cũng không mềm mại như MDR-Z7, mà chú trọng vào khả năng tái tạo từng nốt sub-bass rõ ràng, liên tục và có độ chính xác cao.

Cách kiểm tra Bass Extension và kết luận

Muốn đánh giá bass extension, người nghe nên chọn những bản nhạc có sub-bass thật sự thay vì chỉ nghe những ca khúc có nhiều tiếng trống. Hãy chú ý xem sau cú đánh đầu tiên, tiếng bass còn tiếp tục đi xuống thành một lớp rung bên dưới hay chỉ dừng lại rất nhanh. Đây là dấu hiệu dễ nhận biết nhất của một chiếc tai nghe có bass extension tốt.

Ngoài việc chọn đúng bản nhạc, âm lượng nghe cũng cần hợp lý. Nếu nghe quá nhỏ, vùng sub-bass rất khó cảm nhận. Nếu nghe quá lớn, lượng bass có thể che lấp nhiều chi tiết khác. Mức âm lượng vừa phải thường giúp người nghe phân biệt rõ nhất giữa mid-bass và sub-bass.

Đối với tai nghe IEM, độ kín của eartip đóng vai trò cực kỳ quan trọng. Chỉ cần seal không đủ tốt, bass extension có thể giảm đi rất nhiều dù bản thân driver vẫn có khả năng tái tạo sub-bass tốt. Vì vậy, hãy luôn thử nhiều loại eartip trước khi kết luận về chất lượng dải trầm của một chiếc IEM.

Cuối cùng, hãy nhớ rằng bass nhiều không đồng nghĩa với bass sâu. Bass nhiều giúp âm nhạc nghe đầy đặn hơn, bass có lực làm tiếng trống trở nên mạnh mẽ hơn, còn bass extension lại mở ra một tầng âm hoàn toàn khác nằm dưới tất cả những gì chúng ta thường nghe. Đó là nơi tiếng trầm không chỉ còn là một cú “bụp” rõ ràng mà trở thành sức nặng, áp suất và cảm giác rung lan tỏa trong toàn bộ không gian âm nhạc.